HET VERTREK – DE BADKAMER: UNIVERSAL DESIGN VOOR DE OP OUDEREN AFGESTEMDE BADKAMER

De multidisciplinaire onderzoeksgroep „Het vertrek – de badkamer“ onder de wetenschappelijke leiding van prof. Fritz Frenkler, leerstoel voor Industrial design aan de Technische universiteit München, ontwikkelt samen met feddersenarchitekten, Berlijn, en andere partners – daarbij ook Villeroy & Boch – strategieën om badkamers in bestaande gebouwen financierbaar en afgestemd op ouderen om te vormen. De eerste prototypen zijn nu in het kader van verschillende internationale beurzen aan het geïnteresseerde publiek getoond – en vonden grote respons. Als waardering voor hun prestatie werd aan de industriepartners het certificaat „universal design expert favorite + universal design consumer favorite 2015“ overhandigd.

De levensverwachting van de mensen neemt toe. Volgens het bureau voor de statistiek in Duitsland (Statistisches Bundesamt) leidt dit in combinatie met een terugloop in geboorten tot een grote verandering in de leeftijdsstructuur. In 2060 zal dus al meer dan eenderde van de bevolking in Duitsland ouder dan 65 jaar zijn. Het aandeel van de meer dan 80-jarigen wordt voor 2050 aangegeven met circa 10 miljoen mensen. De vergelijking met 2008, waarin ca. 4 miljoen meer dan 80-jarigen werden geregistreerd, verduidelijkt de te verwachting verandering. Deze verschuiving van de leeftijdsstructuur brengt nieuwe taken en uitdagingen met zich mee. Participatie is een absoluut recht in een tolerante maatschappij. Een elementair bestanddeel om van dit recht gebruik te kunnen maken is dat alle levensgebieden barrièrevrij zijn. De belangrijkste plaats in het leven van een mens is hierbij een veilig thuis, waarin men zich prettig voelt en zo lang mogelijk zonder vreemde hulp kan leven. Terwijl er bij nieuwbouwwoningen, op zijn minst in de zin van een mogelijk latere aanpassing, van begin af aan rekening mee wordt gehouden dat oudere mensen behoefte hebben aan toegankelijkheid of een op ouderen afgestemde badkamer, wordt de modificatie bij het merendeel van de bestaande gebouwen een steeds urgenter probleem en confronteert zij alle betrokkenen – vooral het woningbedrijf – met een grote uitdaging.

Het onderzoeksinitiatief „Het vertrek – de badkamer“, bestaand uit de initiators Feddersen Architekten, Berlijn, en de leerstoel voor Industrial Design van prof. Fritz Frenkler aan de faculteit voor architectuur van de TUM, ontwikkelt samen met industriepartners – waarbij ook Villeroy & Boch – verschillende prototypen voor badkamers. Hiermee kunnen bestaande typische badkamervormen van slechts vier tot vijf vierkante meter, die in de kleinste woningen van bestaande gebouwen vaak vertegenwoordigd zijn, financierbaar en op ouderen afgestemd worden omgebouwd. De aanpassing van deze woningbestanden hoeft hierbij volgens de leden van de onderzoeksgroep niet altijd verenigbaar te zijn met de hoge eisen van de barrièrevrijheid. Om deze reden ontwikkelt de onderzoeksgroep op de gebruiker gerichte of hybride oplossingen in de zin van een universeel design dat ook de behoeften van de stationaire verzorging kan afdekken. „Wij hadden de speciale wens om planningzekerheid voor het woningbedrijf en betaalbare productoplossingen voor de renovatie van bestaande gebouwen te ontwikkelen. Bij bestaande gebouwen moeten de verbouwingen en renovaties zodanig worden opgezet dat deze voor alle gebruikersgroepen zinvol en veilig functioneren“, zo verduidelijkt Thomas Kannengiesser, Director Product Management CSW Projects bij Villeroy & Boch de coöperatie.

De eersten prototypen werden in 2015 op de Munich Creative Business Week MCBW en de internationale beurzen BAU, ISH en ALTENPFLEGE gepresenteerd en kregen daar een zeer goede ontvangst. Het vakpubliek zag hierbij een enorm potentieel in dit toekomstthema. De prototypen werden met bestaande producten vaan de bedrijven Villeroy & Boch AG, Kermi, Hansa, Pressalit Care, Jung, Küffner en Ambright ingericht. Villeroy & Boch bracht sanitairobjecten uit de collectie Architectura in. De wastafel is zodanig ontwikkeld dat hij kan worden toegepast op badkamers die generaties overslaan, met een brede toplaag en aan de zijkant, onzichtbaar in de onderkant van de wastafel geïntegreerde beugelhandgrepen. De wand-wc is voorzien van de spoelrandloze DirectFlush technologie, die door een intelligente constructie een snelle en eenvoudigere reiniging koppelt aan een optimale waterloop en aan maximale hygiëneeisen voldoet. In totaal werden er in het onderzoekslab van de leerstoel voor Industrial Design aan de TU München drie verschillende prototypen bijeengebracht en aan de hand van kritiek van onderzoekers, fabrikanten, architecten en gebruikers, maar ook specialisten uit de verzorging en het woningbedrijf steeds verder geoptimaliseerd. Prof. Fritz Frenkler rapporteert dat de prototypen aan de hand van de verschillende perspectieven tot wel 15 maal omgebouwd en steeds meer aan de desbetreffende behoeften werden aangepast.

Ook de eisen van het woningbedrijf zoals financierbaarheid, gereduceerde verbouwingstijden, uitbreiding van de ambachtelijke competentie, openheid van de systemen, duurzaamheid en modificeerbaarheid vormen een belangrijk zwaartepunt. Het is voor het woningbedrijf, gemeenten en belangengroeperingen een wezenlijk doel om concreet realiseer- en betaalbare productoplossingen aan te bieden, die planningzekerheid bereiken en ervoor zorgen dat de ouder wordende cliëntèle van de huurders zolang mogelijk in de eigen woning kan verblijven. „In een tweede onderzoeksfase worden nu vermarktingstrategieën ontwikkeld om de modeloplossingen over te brengen naar gestandaardiseerde inrichtingspakketten voor badkamers, die in grote hoeveelheden bijvoorbeeld door woningbouwmaatschappijen bij de renovatie van hun objecten worden gebruikt. Het voordeel hiervan zou niet alleen bestaan uit financiële besparingen door lagere planningkosten en betrokkenen bij de planning maar ook uit een heel duidelijke kostentransparantie,“ zo licht Michael Schlenke van The Caretakers toe.

„De centraler hoofdgedachte bij alle activiteiten zal ook hierbij een op de gebruiker gerichte, kwaliteits- en prijsbewuste, maar ook „kleinkindvriendelijke“, dus duurzame strategie zijn. Het gaat niet alleen om de in de vraagstelling bekende normatieve structuren, maar ook om een sociaaleconomische houding, waardoor alle generaties en vooral de ouderen zo lang mogelijk en met zelfbeschikking op hun oude vertrouwde woonplekken mogen blijven, zonder te hoeven afzien van gebruikersvriendelijkheid, zinvolheid. comfort en veiligheid“, zo vat Thomas Bade de overkoepelende hoofdgedachte samen.