MAXIMALE EISEN AAN DE HYGIËNE OP DE BADKAMER IN HET ZIEKENHUIS

Jan van Zeijl is klinisch microbioloog bij het IZORE centrum voor infectieziekten in Friesland. Samen met Villeroy & Boch wordt daar al meer dan tien jaar aan verschillende toiletsystemen gevijld en getest om de hygiënestandaarden van toiletten steeds verder te verbeteren. Bij IZORE werd voor de eerste maal binnen het ziekenhuislaboratoriummilieu de oppervlakverdeling CeramicPlus getest in combinatie met de werking van de spoelrandloze DirectFlush-wc en de antibacteriële coating AntiBac. Een gesprek over de rol van de vormgeving van de toiletten vanuit het perspectief van de onderzoeker en medicus...

U werkt en verricht onderzoek aan het microbiologische IZORE instituut – het centrum voor infectieziekten in Friesland. Wat zijn uw snijpunten met de bouwindustrie?

Mij n hoofdinteressegebieden zijn hygiëne, infectiecontrole en de openbare gezondheid. Mijn relatie met de bouwbranche begon na een epidemie met een zeer resistent micro-organisme op de afdeling hematologie-oncologie van het Medical Center Leeuwarden. Wij waren in staat de rol van de toiletten in deze uitbraak aan te tonen en er begon een langdurige relatie met Villeroy & Boch.

Welke rol speelden de toiletten dan?

Bij de chemotherapeutische behandeling van leukemiepatiënten worden deze onder uiterst strikte hygiënische condities opgenomen in isolatieruimten. Om geen bacteriële sepsis te krijgen worden deze patiënten behandeld met antibiotica en wordt er twee maal per week gecontroleerd of de darm mogelijkerwijs met pathogene bacteriën is gekoloniseerd. In 2004 werd bij een patiënt een zeer resistente Escherichia coli-bacterie in de darm vastgesteld zonder dat de redenen voor de kolonisatie duidelijk waren. In de volgende maanden kregen nog eens drie patiënten dezelfde multiresistente E. coli-bacterie; een hiervan stierf. Nadat alle andere oorzaken konden worden uitgesloten, was het duidelijk dat de infectie via het toilet moest worden overgedragen, hoewel deze conform alle hygiënevoorschriften gereinigd werd. En dat was ook zo; wij ontdekten een microfilm in de verborgen liggende gedeelten van de wc.

Om een oplossing voor dit probleem te vinden gingen wij een gesprek aan met Villeroy & Boch en informeerden of het bedrijf een toilet zonder onderdelen van plastic zou kunnen ontwikkelen. Wij hadden een toilet nodig dat volledig – ook bij alle niet zichtbare onderdelen – uit goed te reinigen keramische glazuur bestond. Hieruit ontwikkelden zich de spoelrandloze DirectFlush-modellen in combinatie met de keramische veredeling CeramicPlus, waaraan geen residuen blijven kleven. Momenteel gebruiken wij deze toiletten met meervoudige effecten in ons ziekenhuis. Villeroy & Boch heeft er mede toe bijgedragen dat het probleem opgelost is.

Villeroy & Boch gebruikt ook het antibacteriële glazuur AntiBac op basis van zilverionen. Welke voordelen ziet u in het gebruik van antibacteriële oppervlakken?

Deze oppervlakken konden de hoeveelheid organismen in ziekenhuis- of medische gebouwen verminderen en ertoe bijdragen om een veilige omgeving te scheppen. Deze effecten zijn echter in reële omstandigheden moeilijk aan te tonen; hier doen zich te veel andere factoren gevoelen. Het resultaat wordt bv. ook beïnvloed door de sterke afname van de organismen door spoelen en regelmatige reiniging. Met name het design speelt bij toiletten een grote rol. Het is van belang hoe het water door het toilet wegloopt, hoe het spoelproces plaatsheeft en of er zeer fijne spraydruppels ontstaan. Het glazuur en de kwaliteit van het oppervlak blijven belangrijk. Bij de DirectFlush modellen met CeramicPlus oppervlakken zien wij een echt effect. Het veredelingsproces zorgt ervoor dat druppels op het oppervlak onmiddellijk worden gebundeld tot waterparels en weglopen. Naast de antibacteriële coating spelen dus het glazuur en de kwaliteit van het oppervlak, het spoel- en afloopgedrag en natuurlijk de eenvoud van reiniging een rol.

Wat zou u architecten en ontwerpers vervolgens aanraden bij het ontwerpen van sanitaire installaties met zeer hoge hygiëne-eisen? Zijn er aspecten waarmee absoluut rekening moet worden gehouden?

Villeroy & Boch ontsluit momenteel de Healthcare-markt. Met het oog op de strenge hygiënerichtlijnen en de infectiecontrole bestaat ook hier wereldwijd een grote behoefte. Multiresistente micro-organismen vormen werkelijk een bedreiging voor de gezondheidsvoorziening van de wereld. Wat wij in de ziekenhuizen en in andere gezondheidsinstellingen nodig hebben, is een veilige omgeving voor de patiënten. Dit geldt niet alleen voor toiletten, maar ook voor de kamers van patiënten, voor de badkamers en bijvoorbeeld ook voor alle operatiekamers. Als men bij andere geïsoleerde testmethoden de effectiviteit van zilverionen – onafhankelijk van het gebruik als toiletcoating – getest heeft, zou men ook complete badkamers met tegels met een antibacterieel effect kunnen inrichten. Er zijn inmiddels bijvoorbeeld ook glazen panelen met een antibacteriële coating. Doordat de patiënten een veilige omgeving nodig hebben, worden gladde en randloze onderdelen verlangd, die gemakkelijk te reinigen zijn. De oppervlakken moeten tevens met waterstofperoxide, dat momenteel als desinfectiemiddel in ziekenhuizen wordt gebruikt, kunnen worden gereinigd. Wij stellen dus zeer hoge eisen in de bouw van ziekenhuizen.

M.b.t. de persoon:
Het IZORE centrum voor infectieziekten Friesland is een regionaal laboratorium voor de gezondheidszorg en werkt voor vijf ziekenhuizen en meer dan 450 huisartsen uit de regio. Er wordt een gebied van circa 700.000 inwoners mee verzorgd. Dr. Jan van Zeijl is een van de acht medische microbiologen in het laboratorium; hij maakt deel uit van het medische personeel van het Medical Center Leeuwarden, een opleidingsziekenhuis met 600 bedden. Leeuwarden is de hoofdstad van de provincie Friesland. In totaal zijn 130 medewerkers in dienst bij het IZORE centrum voor infectieziekten Friesland; het merendeel daarvan bestaat uit laboranten.